Што паглядзець у Целяханах: царква і касцёл

Што паглядзець у Целяханах: царква і касцёл

11:24 19 лістапада 2026 ·
Дзве святыні Целяхан: царква, якую будаваў яшчэ магнат Агінскі, і касцёл, што пры савецкай уладзе стаў кінатэатрам, а ў 2019 годзе зноў адкрыўся для вернікаў.

Гэтыя два храмы маюць даволі трагічную гісторыю: на іх адбіліся войны і бязбожны савецкі час, і да нас яны дайшлі не ў першапачатковым выглядзе.

Царква: будаваў магнат Агінскі, аднавілі пры Польшчы

Упершыню царкву ў Целяханах пабудавалі ў пачатку XVIII стагоддзя на сродкі магната Міхала Казіміра Агінскага. Ён валодаў Целяханамі, і пры ім мястэчка дасягнула росквіту. Апроч царквы магнат заснаваў тут фаянсавую мануфактуру, дзе рабілі вазы, скульптуры і іншыя вырабы. Але найбольш Міхал Казімір Агінскі вядомы будаўніцтвам канала, які назвалі ў яго гонар.

Міхал Казімір Агінскі
Міхал Казімір Агінскі

У канцы XVIII стагоддзя беларускія землі захапіла Расійская імперыя. Царкву, пабудаваную Агінскім, далучылі да Маскоўскага патрыярхату. Прастаяла яна да ХХ стагоддзя, але, на жаль, не захавалася: згарэла ў 1915 годзе падчас Першай сусветнай вайны.

Новую царкву ў Целяханах узвялі ўжо пры польскай уладзе, у 1934 годзе. Праект зрабіў інжынер Котавіч (у некаторых крыніцах — Котвіч) з Кобрына. Будаўніцтва вялося з 1932 года пад кіраўніцтвам настаяцеля Іаана Фёдаравіча Струкоўскага.

Будаўніцтва царквы ў Целяханах
Будаўніцтва царквы ў Целяханах

Царкву асвяцілі ў гонар Святой Тройцы. Цікава, што пасля прыходу савецкай улады і далучэння да БССР храм заставаўся дзейным.

Царква ў Целяханах
Царква ў Целяханах

Царкву будавалі ў рэтраспектыўна-рускім стылі, а незвычайная яе рыса — двух’ярусны дах.

Царква ў Целяханах
Царква ў Целяханах

У першыя месяцы Першай сусветнай вайны, яшчэ да прыходу нямецкіх войскаў, царкоўныя званы знялі і схавалі ў зямлі. Знайшлі іх толькі ў 1950-я гады. Найбольшы перадалі ў Пінскі музей, а ў 1990-я гады звон вярнулі ў царкву.

Царква ў Целяханах
Царква ў Целяханах

Сёння царква — помнік народнага драўлянага дойлідства, унесены ў Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі. Яна мае статус матэрыяльнай гісторыка-культурнай каштоўнасці III катэгорыі.

Пры камуністах касцёл ператварылі ў кінатэатр, але цяпер ён зноў служыць вернікам

А вось касцёлу ў Целяханах у савецкі час пашанцавала менш, чым царкве: яго закрылі і перабудавалі пад кінатэатр.

Касцёл будавалі з 1816 па 1823 год на сродкі графа Пуслоўскага і мясцовых вернікаў. У першапачатковым выглядзе ён спалучаў рысы розных архітэктурных стыляў, у тым ліку раманскага і барока. Галоўнай аздобай касцёла быў фігурны франтон над уваходам.

Касцёл у Целяханах на фота першай паловы ХХ стагоддзя
Касцёл у Целяханах на фота першай паловы ХХ стагоддзя

Пасля Другой сусветнай вайны касцёл Узвышэння Святога Крыжа закрылі і выкарыстоўвалі як гаспадарчую пабудову. У 1959 годзе храм пераабсталявалі ў кінатэатр і дабудавалі да яго танцпляцоўку. Тады страцілі большасць дэкаратыўных элементаў звонку і ўнутры.

костёл
Камуністычная ўлада зрабіла з касцёла кінатэатр

Пазней будынак выкупіў бізнесмен з Баранавічаў, і каля пяці гадоў ён стаяў у заняпадзе.

У 2019 годзе Пінская дыяцэзія выкупіла будынак у Івацэвіцкага райвыканкама і пачала аднаўляць храм. Тут правялі грунтоўны рамонт і абсталявалі касцёл для набажэнстваў.

Касцёл у Целяханах
Касцёл у Целяханах у 2025 годзе

Да гэтага мясцовыя парафіяне збіраліся на імшу ў драўляным доме ў Целяханах, непадалёк ад свайго храма.

Касцёл у Целяханах
Касцёл у Целяханах

14 верасня 2019 года ў адноўленым касцёле Узвышэння Святога Крыжа адбылася першая Святая Імша — першая за 80 гадоў.

Касцёл у Целяханах
Касцёл у Целяханах

ЧЫТАЙЦЕ ЯШЧЭ

19 лістапада 2026 11:24

Ружаны: якія перспектывы ў мястэчка з багатай гісторыяй?

Ружаны вядомыя палацам Сапегаў, але мястэчка губляе жыхароў. Як тут жывуць сёння і ці ёсць у Ружан перспектывы.