Палац Пуслоўскіх, месца нараджэння Тадэвуша Касцюшкі, канал Агінскага, бункеры Першай сусветнай і 600-гадовы дуб — Івацэвіцкі раён у некалькіх гадзінах язды ад Брэста можа напоўніць цэлыя выхадныя. Сабралі галоўныя мясціны горада і раёна з кароткімі апісаннямі і спасылкамі на падрабязныя артыкулы.
Косава
Косаўскі палац Пуслоўскіх
Многія называюць яго замкам, але абарончых функцый палац ніколі не меў. Вакол яго склалася шмат легенд — мы сабралі сем самых вядомых. У палацы працуюць экспазіцыі пра гісторыю роду Пуслоўскіх і нават музей прасаў з больш чым 800 экспанатамі.
Мерачоўшчына — радзіма Тадэвуша Касцюшкі
Фальварак, дзе нарадзіўся Касцюшка, упершыню ўзгадваецца ў інвентары маёнтка Косава 1597 года. Як правільна: Мерачоўшчына ці Марачоўшчына? Краязнаўца Алесь Зайка разбіраецца па старых дакументах.
Касцёл Святой Тройцы, дзе хрысцілі Касцюшку
Цяперашні мураваны касцёл пабудавалі ў 1870-я на грошы Вандаліна Пуслоўскага і парафіян на месцы драўлянага, які згарэў. Тут захоўваюцца фотакопія запісу пра хрышчэнне Касцюшкі ў 1746 годзе і каменная купель, а ў алтары — ікона 1620 года.
Што паглядзець у самім Косаве
Пасля палаца турысты звычайна адразу едуць далей — і дарма. Косава ўзгадваецца з 1494 года, яшчэ нядаўна лічылася самым маленькім горадам Беларусі, а ў ім ёсць «дом напалову» і загадкі на старых могілках.
Басейн, каля якога святар выратаваў горад
У 1930-я жыхары ўласнымі рукамі выкапалі ў цэнтры горада басейн пад адкрытым небам. А ў 1942 годзе менавіта сюды немцы сагналі ўсіх жыхароў — і гісторыя таго дня вартая фільма.

Помнік падзеям 1927 года
Абеліск на вуліцы 3 Лютага нагадвае пра расстрэл дэманстрацыі ў 1927 годзе, калі Косава было ў складзе Польшчы. Гэта адна з самых трагічных старонак гісторыі Заходняй Беларусі міжваеннага часу.
Івацэвічы
Пункт Дугі Струвэ і іншыя славутасці горада
У горадзе захаваўся пункт Дугі Струвэ — сеткі геадэзічных пунктаў XIX стагоддзя, з дапамогай якой вучоныя вымяралі форму Зямлі. Што яшчэ паказаць госцям і дзе зрабіць фота на памяць — у падрабязным гідзе па горадзе.
Сядзіба Юндзілаў і мясціны паўстання 1863 года
На тэрыторыі цэнтральнай раённай бальніцы стаіць, пэўна, самы стары будынак горада — сядзіба роду Юндзілаў XVIII стагоддзя. Прадстаўнікі роду ўдзельнічалі ў паўстанні 1863 года, пра якое ў раёне нагадвае некалькі мясцін.
Шыбельная гара
Назва ідзе ад слова «шыбеніца»: у народнай памяці гэта месца звязана з пакаранымі паўстанцамі, і людзі доўга вешалі на соснах абразкі. А ў 1953 годзе тут здарылася загадкавая трагедыя, пра якую мясцовыя жыхары ўспамінаюць дагэтуль.
Целяханшчына і канал Агінскага
Царква і касцёл у Целяханах
Першую царкву тут пабудаваў магнат Міхал Казімір Агінскі — той самы, у гонар якога названы канал. Яна згарэла ў 1915 годзе, а цяперашнюю Свята-Троіцкую царкву ўзвялі ў 1934-м паводле праекта інжынера з Кобрына.
Бункеры Першай сусветнай вайны
Слядоў Першай сусветнай на Целяханшчыне нават больш, чым Другой. У Святой Волі нямецкія бетонныя ўмацаванні, якім больш за 110 гадоў, стаяць проста каля будынка гаспадаркі, а побач захаваўся будынак польскай чыгуначнай станцыі.
Што помняць пра фронт на канале Агінскага
Праз Выгонашчы праходзіць канал Агінскага, па якім некалі ішоў фронт, і адзін з нямецкіх дотаў стаіць проста каля царквы. Старэйшыя жыхары расказваюць, як іх продкі выязджалі ў бежанства і вярталіся на пустыя ўчасткі.
Заказнік «Выгонашчанскае»
Больш за 55 тысяч гектараў, з якіх каля 60% — балоты. Дырэктар заказніка расказвае, чаму галоўныя скарбы Палесся — вада, балоты і людзі і што пагражае некранутым мясцінам.
Свяшчэнны дуб «Цар»
Велізарны дуб на могілках вёскі: вышыня 18 метраў, абхват 7,42 метра. Шыльда на ланцугу сцвярджае, што яму каля 600 гадоў, хоць некаторыя крыніцы даюць толькі тры стагоддзі. Дрэва перажыло нават удар маланкі.
Баляслаў Пачопка — святар-асветнік
Аўтар адной з першых «Граматык беларускай мовы», выдадзенай у 1918 годзе беларускай лацінкай, стаў вясковым святаром у Бабровічах. Як ён будаваў тут царкву і чым скончылася яго гісторыя.
Вёскі з гісторыяй
Драўляная царква святога Юрыя
Паводле царкоўнай ведамасці, царкву пабудавалі ў 1692 годзе як уніяцкую. У ёй спалучаюцца рысы палескага народнага дойлідства і рэнесансава-гатычнай архітэктуры, а на старых могілках побач — некалькі пахаванняў з цікавай гісторыяй.
Сюды ўцякаў вялікі князь
Назва вёскі, магчыма, паходзіць ад старога слова «гоща» — чужынец, госць, купец. Тут стаіць царква Узвіжання Крыжа 1838 года і незвычайны помнік землякам, у які яго стваральнікі ўмудрыліся ўбудаваць аж тры зоркі.
Стары вакзал і загадкавыя дамы
Вакзал станцыі Косава-Палескае пабудавалі разам з чыгункай Масква — Варшава ў 1871 годзе. Ён гарэў у 1915-м, яго аднавілі палякі, і ён зноў згарэў у Другую сусветную. А побач — закінуты будынак з чырвонай цэглы ля самага моста.
Адпачынак
Чамялоўскае возера
За 14 кіламетраў ад Івацэвіч у бок Мінска. Насамрэч гэта не возера, а вадасховішча, створанае ў 1954 годзе для рыбагадоўлі. Цяпер тут адно з дазволеных месцаў для купання ў раёне: пясчаны пляж, столікі ў цені, побач — капліца каля трасы М1.
Віктарына: ці добра вы ведаеце Івацэвіччыну?
-
Каго хрысцілі ў Косаўскім касцёле Святой Тройцы?
- Адама Міцкевіча
- Тадэвуша Касцюшку
- Міхала Клеафаса Агінскага
- Кастуся Каліноўскага
Запіс пра хрышчэнне Касцюшкі датаваны 12 лютага 1746 года. Пра касцёл → -
Якой вышыні свяшчэнны дуб «Цар» у Бабровічах?
- 9 метраў
- 18 метраў
- 30 метраў
- 45 метраў
Вышыня — 18 метраў, абхват — 7,42 метра. Пра дуб → -
Чым насамрэч з’яўляецца Чамялоўскае «возера»?
- Старым рэчышчам Шчары
- Затопленым кар’ерам
- Вадасховішчам, створаным у 1954 годзе для рыбагадоўлі
- Ледавіковым возерам
Вадаём наліўны і напаўняецца праз шлюзы. Пра Чамялоўскае возера → -
Што ў Івацэвічах звязана з вымярэннем формы Зямлі?
- Пункт Дугі Струвэ
- Абсерваторыя
- Помнік Каперніку
- Месца падзення метэарыта
Пункты Дугі Струвэ ішлі ад поўначы Нарвегіі да поўдня Украіны. Пра Івацэвічы → -
Колькі экспанатаў у музеі прасаў Косаўскага палаца?
- Каля 80
- Каля 150
- Больш за 800
- Больш за 5000
Самы старажытны прас — каменны, пачатку XIII стагоддзя. Пра музей прасаў → -
Хто з асветнікаў служыў святаром у Бабровічах?
- Францішак Багушэвіч
- Баляслаў Пачопка
- Вацлаў Ластоўскі
- Язэп Лёсік
Пачопка ў 1918 годзе выдаў адну з першых «Граматык беларускай мовы». Пра Пачопку →
Ведаеце мясціну Івацэвіцкага раёна, якой тут няма? Напішыце нам — дапоўнім гід.